Kampania
Świat w Twoich rękach
Badania potwierdzają zanieczyszczenie wód gruntowych i gleby lekami, skąd trafiają one
do pożywienia i naszych organizmów. To konsekwencja niewłaściwej utylizacji produktów aptecznych – 60 proc. Polaków wyrzuca niepotrzebne farmaceutyki do kosza na śmieci, 28 proc. – do toalety.
Musimy to zmienić – świat i zdrowie są w naszych rękach!
O KAMPANII
Niepotrzebne czy przeterminowane leki, wyrzucone do zwykłego kosza na śmieci czy spuszczane w kanalizacji trafiają do środowiska – gleby, wód gruntowych i powierzchniowych, szkodząc roślinom, zwierzętom i nam – ludziom, którzy je zjadamy.
Problem obecności leków w środowisku po raz pierwszy został odnotowany w latach 70. XX w. w Stanach Zjednoczonych i choć jest to temat stosunkowo młody, to przeprowadzone dotąd badania wystarczają, by potwierdzić obecność pozostałości leków w wodach pitnych także naszego kraju.
Kampania „Leki do Apteki” to pierwsza akcja, która jednoczy pacjentów, farmaceutów i producentów farmaceutycznych wokół wspólnego, społecznie ważnego celu, jakim jest prawidłowa utylizacja leków.
Tylko razem – pacjenci, farmaceuci, producenci leków – możemy realnie wpłynąć na poprawę alarmujących danych dotyczących niewłaściwej utylizacji farmaceutyków i tym samym zadbać o zdrowie swoje i swoich rodzin, a także o przyszłość naszej planety.
Jako świadomi problemu przedstawiciele branży farmaceutycznej przekażemy pacjentom i farmaceutom wiedzę, a także narzędzia, które pozwolą realnie wpłynąć na poprawę alarmujących danych i które sprawią, że niepotrzebne/przeterminowane leki trafią do utylizacji.
Wyposażymy apteki także w przemyślane i specjalnie zaprojektowane narzędzia do przeprowadzenia akcji, w tym osłonki na pojemniki na niepotrzebne leki, a także atrakcyjnie opracowane materiały edukacyjne dla pacjentów.
Świat jest w naszych rękach! Dołącz do nas i dowiedz się, jak przygotować do oddania do pojemnika niezużyte syropy, tabletki w blistrze, kapsułki, co zrobić z ampułkostrzykawkami lub zużytymi opatrunkami.
ORGANIZATORZY KAMPANII
Grupa NEUCA od ponad 30 lat działa w obszarze ochrony zdrowia, łącząc potrzeby farmaceutów, producentów i pacjentów. Jest liderem rynku hurtowej dystrybucji farmaceutyków w kraju. Zbudowała parasolową markę Świat Zdrowia obejmującą operatora medycznego, placówki medyczne, centra diagnostyki obrazowej, narzędzia cyfrowe na portalu pacjenta. Rozwija badania kliniczne, stając się jednym z liderów w dostarczaniu pacjentom dostępu do nowoczesnych terapii medycznych. Jest także doświadczonym producentem leków i preparatów aptecznych. Od 2004 r. NEUCA jest spółką publiczną, notowaną na GPW w Warszawie, regularnie poprawiającą wyniki finansowe. Zrównoważony rozwój jest wpisany w działania Grupy Neuca. Od 7 lat cyklicznie publikujemy raporty zrównoważonego rozwoju, w którym informujemy o stanie realizacji przyjętej strategii ESG. Prowadzimy szereg projektów i działań także w partnerstwie z firmami z rynku farmaceutycznego i ochrony zdrowia. Mamy satysfakcję z naszego aktywnego uczestnictwa w działaniach społecznych i z chęcią podejmujemy wszelkie działania mające pozytywny wpływ na otoczenie społeczne i środowisko naturalne.
Polpharma jest liderem polskiego rynku farmaceutycznego i jednym z wiodących producentów leków w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Początek firmy to rok 1935. Obecnie wchodzi w skład silnej międzynarodowej grupy farmaceutycznej, oferującej nowoczesne leki, substancje oraz innowacyjne rozwiązania dla pacjentów i partnerów biznesowych z całego świata. Fabryki Polpharmy opuszcza rocznie 400 mln opakowań leków. Firma pomaga ludziom żyć zdrowo w zdrowym świecie. Dzięki szerokiemu portfelowi produktów z wielu grup terapeutycznych wspiera pacjentów w terapii i profilaktyce najczęściej występujących chorób. Specjalizuje się w kardiologii, neurologii, okulistyce, pulmonologii, gastroenterologii. Współpracuje z naukowcami i stale inwestuje w nowe produkty oraz zaawansowane technologie, umożliwiając dostęp pacjentom do innowacyjnych rozwiązań. Działa zgodnie z ideą społecznej odpowiedzialności biznesu, realizując swoje cele w poszanowaniu aspektów społecznych, środowiskowych oraz najwyższych standardów etycznych.
Aptekarska Szkoła Zarządzania działa na rynku od 15 lat, aktywnie wspierając farmaceutów oraz przedstawicieli innych zawodów medycznych poprzez organizację szkoleń i wydarzeń o charakterze naukowym. Jako instytucja edukacyjna podejmujemy współpracę z profesorami i doktorami z czołowych polskich uniwersytetów medycznych. Rocznie w naszych aktywnościach uczestniczy ponad 120 ekspertów z obszaru medycyny i farmacji, prowadząc szkolenia, wykłady i udzielając merytorycznego wsparcia. W 2023 r. zorganizowaliśmy 122 webinary, 102 warsztaty oraz udostępniliśmy 62 e-learningi. W sumie – we wskazanych aktywnościach wzięło udział niemal 80 tys. uczestników – lekarzy, farmaceutów oraz techników farmaceutycznych. Zaangażowanie renomowanych ekspertów w nasze projekty jest gwarancją profesjonalizmu i naukowej rzetelności świadczonych przez nas usług edukacyjnych.
Świat Zdrowia – program partnerski dla aptek. Naszą misją jest zapewnienie lepszej przyszłości wszystkim niezależnym aptekom w Polsce. Realizujemy ją wspierając naszych partnerów – niezależnych aptekarzy – w codziennym prowadzeniu aptek: dostarczając im zaawansowanych i kompleksowych narzędzi do budowania konkurencyjności i rentowności. Apteki w programie Świat Zdrowia zachowują pełną niezależność. To jedyny tego typu program na rynku gwarantujący właścicielowi apteki pozostanie jej decydentem, a jednocześnie oferujący aptekarzom zmianę strategii funkcjonowania apteki i dopasowanie jej do potrzeb pacjentów. Program partnerski Świat Zdrowia to także rozwój personelu apteki poprzez dostęp do dedykowanych szkoleń, a także stworzenie miejsca kompleksowej opieki nad pacjentem. Nasze działania skupione na pacjencie i jego potrzebach wspierają farmaceutów. Szczegóły: program.swiatzdrowia.pl
Apteline.pl to dynamicznie rozwijający się serwis, który od 2016 roku wspiera pacjentów w dbaniu o zdrowie. Powstał jako platforma umożliwiająca rezerwację leków oraz oferująca porady farmaceutyczne online i specjalistyczne treści dla diabetyków. Po udanym okresie pilotażowym Apteline.pl szybko rozszerzył ofertę. Obecnie platforma działająca w modelu click&collect oferuje ponad 19 tysięcy produktów, zapewniając darmową dostawę i szybką wysyłkę w ciągu 24 godzin do 2400 punktów odbioru w całym kraju. Udostępnia również porady farmaceutyczne na czacie i fachowe treści poświęcone zdrowiu. W odpowiedzi na zmieniające się potrzeby pacjentów serwis wprowadził także dostęp do usług Operatora Medycznego Świat Zdrowia. Ta współpraca umożliwia kompleksową opiekę medyczną świadczoną przez ponad 2200 specjalistów w całej Polsce, obejmującą profilaktykę, diagnostykę i leczenie. Konsekwentnie inwestuje w nowoczesne rozwiązania i wprowadza udogodnienia, aby zapewnić łatwy i szybki dostęp do leków i fachowej pomocy medycznej, a zarazem zadbać o komfort pacjentów. Serwis Apteline.pl jest częścią Grupy Neuca.
Nasz raport
Pobierz raport „Leki w środowisku – zagrożenia i wyzwania”, przygotowany przez naukowczynie z Katedry Analizy Środowiska Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego.
To pierwszy raport syntetyzujący wiedzę z zakresu badań nad obecnością pozostałości leków w środowisku, a także konsekwencji tej sytuacji.
Poznaj dowiedzione ponad wszelką wątpliwość przykłady negatywnych skutków obecności leków w wodach i glebach, a także możliwości zmiany tej sytuacji.
Nasz raport
Pobierz raport „Leki w środowisku – zagrożenia i wyzwania”, przygotowany przez naukowczynie z Katedry Analizy Środowiska Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego.
To pierwszy raport syntetyzujący wiedzę z zakresu badań nad obecnością pozostałości leków w środowisku, a także konsekwencji tej sytuacji.
Poznaj dowiedzione ponad wszelką wątpliwość przykłady negatywnych skutków obecności leków w wodach i glebach, a także możliwości zmiany tej sytuacji.
1 Etap kampanii
Leki na wysypiskach i w ściekach. Czas z tym skończyć!
Badania potwierdzają zanieczyszczenie wód gruntowych i gleby farmaceutykami, skąd trafiają one do pożywienia i naszych organizmów. Jak możemy temu zapobiec? Tego dowiadujemy się z akcji Leki do Apteki, w którą zaangażowały się firmy z branży farmaceutycznej i aptekarze, a wszystko po to, by przeterminowane czy niepotrzebne farmaceutyki trafiły do utylizacji, a nie do zwykłego kosza na śmieci czy WC.
Ileż razy zdarzy nam się wyzdrowieć przed przyjęciem całości przepisanych przez lekarza bądź kupionych bez recepty leków? Można zaryzykować stwierdzenie, że nie ma polskiego domu bez szafki szczelnie wypełnionej lekami: pozostawionych „na zaś”, bo „przyda się”, „a może objawy wrócą”. Wbrew powszechnej praktyce, nie powinniśmy jednak przyjmować takich leków bez ponowienia konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Powinniśmy także wiedzieć, co zrobić z przeterminowanymi lekami. Statystyki pokazują jednak, że nie jest z tym dobrze.
Leki to nie są „zwykłe” odpady
Niezażyte/przeterminowane leki i farmaceutyki to szczególny rodzaj odpadu. Obchodzenie się z tego rodzaju substancjami wymaga dużej świadomości problemu i sporo zaangażowania – mowa w końcu o substancjach potencjalnie niebezpiecznych.
Nic więc dziwnego, że duża część z zalegających w naszych apteczkach leków ulega przeterminowaniu. Co z nimi robimy? Według raportu „Leki w środowisku – zagrożenia i wyzwania”, napisanego przez badaczki z Katedry Analizy Środowiska Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego, ok. 60% Polaków wyrzuca je do zwykłego śmietnika na odpady zmieszane.
Leki na wysypisku śmieci mogą stanowić poważne zagrożenie środowiskowe – nic nie jest bowiem w stanie powstrzymać spożywania ich przez żerujące tam zwierzęta i przenikania ich do wód gruntowych.
Około 28% Polaków spłukuje leki w domowej toalecie – jednak wbrew pozorom, nawet najnowocześniejsza oczyszczalnia ścieków nie jest w stanie zneutralizować wielu substancji leczniczych.
Badania potwierdzają zanieczyszczenie gleby lekami, stężenie wielu powszechnie stosowanych leków odnotowuje się także w wodzie pitnej – zarówno tej wodociągowej, jak i butelkowanej. Z każdą szklanką wody wypijamy więc pewne ilości rozmaitych substancji chemicznych, co potencjalnie może negatywnie odbić się na naszym zdrowiu.
Ponadto zawartość leków w wodzie może powodować poważne problemy dla wielu ekosystemów: znane są bowiem przypadki, gdy całe gatunki zwierząt i innych organizmów żywych stanęły na granicy wyginięcia przez swoją wrażliwość na niektóre substancje.
W sprawnym radzeniu sobie z utylizacją leków przoduje Szwecja, gdzie już przed ponad dekadą nawet 75% leków trafiało do aptecznych punktów zbiórki, podobnie statystyki wyglądają w Finlandii. Za krajami północy plasuje się Portugalia i Holandia. Polska niestety okupuje sam dół tabeli.
Pacjenci potrzebują wiedzy
Tymczasem w każdej gminie funkcjonuje już punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych (tzw. PSZOK), który jest ustawowo zobowiązany do tego, by odebrać od nas przeterminowane leki. Nie do przecenienia jest też rola farmaceutów prowadzących apteczne punkty zbiórki, których w całym kraju są już tysiące.
Eksperci mówią zgodnie: przynajmniej dwa razy do roku powinniśmy dokonać przeglądu domowej apteczki. Te przeterminowane zabierzmy przy okazji najbliższej wizyty w aptece wyposażonej w specjalny pojemnik na przeterminowane/niepotrzebne leki.
Najwyższa pora, by działać, bo świat jest w naszych rękach – pod takim hasłem organizatorzy ogólnopolskiej kampanii „Leki do Apteki” nawołują do tego, by w świadomy sposób podejść do zawartości naszych domowych apteczek.
Branża farmaceutyczna jednoczy siły
Kampania „Leki do Apteki” to pierwsza akcja, która jednoczy pacjentów, farmaceutów i producentów farmaceutycznych wokół wspólnego, społecznie ważnego celu, jakim jest prawidłowa utylizacja leków.
Czołowi gracze z branży farmaceutycznej – Grupa NEUCA i Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A. wraz z aptekarzami łączą siły, by edukować pacjentów w zakresie prawidłowej segregacji farmaceutyków.
Ze strony internetowej www.lekidoapteki.pl, a także mediów społecznościowych obu firm, można dowiedzieć się:
• Czego nie robić z przeterminowanymi lekami?
• Czego nie wyrzucać do pojemników na przeterminowane leki?
• Jak przygotować farmaceutyki do utylizacji?
2 ETAP KAMPANII
Oddanie niepotrzebnych leków do utylizacji jeszcze nigdy nie było tak proste!
Farmaceuci i pacjenci otrzymali materiały wspierające właściwy sposób segregacji leków. Dzięki temu przeterminowane farmaceutyki trafią do utylizacji. To otrzebne wsparcie: świadomość społeczna na temat właściwej segregacji farmaceutyków i odpadów medycznych jest wciąż znikoma. Dziś odpowiednie narzędzia są już w wybranych aptekach, zaangażowanych w akcję Leki do Apteki.
– Polacy bardzo chcieliby nie wyrzucać leków przeterminowanych do kosza na odpady, tylko móc je zanieść do wygodnie rozstawionych w całym mieście koszy, tak samo jak robimy to teraz ze zużytymi bateriami – mówi Paweł Bernat, dyrektor ds. Komunikacji Grupy NEUCA – Dzięki kampaniom edukacyjnym pacjenci mają świadomość, jak ważna jest utylizacja tego typu odpadów, trzeba im tylko dać możliwości oddania niepotrzebnych farmaceutyków w aptekach, ponieważ jest to jest największa baza punktów odbioru przeterminowanych leków.
Pierwszy taki projekt w Polsce
„Leki do Apteki” to pierwszy w Polsce projekt, w którym branża farmaceutyczna jednoczy siły, a wszystko w ważnym społecznie celu: by przeterminowane czy niepotrzebne farmaceutyki trafiły do utylizacji, a nie do zwykłego kosza na śmieci czy WC. Z badań bowiem wynika, że 60% Polaków wyrzuca
niepotrzebne/przeterminowane leki do „zwykłego” kosza na odpady, a 28% spłukuje je w toalecie.
28% Polaków spłukuje leki w WC
By zmienić te alarmujące statystyki, firmy NEUCA i Świat Zdrowia, wraz z producentami farmaceutycznymi: firmami Adamed, Polpharma, Teva, Zentiva, oraz właścicielami aptek i farmaceutami wyposażyły apteki i pacjentów w narzędzia, które pomogą im we właściwej segregacji i utylizacji farmaceutyków.
Organizatorzy kampanii Leki do Apteki pomogą aptekarzom, chętnym do prowadzenia w swoich aptekach zbiórki przeterminowanych leków, dopełnić wszystkich formalności koniecznych do zawarcia umowy z gminą. Dzięki temu pacjenci będą mogli w większej liczbie aptek oddać niepotrzebne farmaceutyki. Aptek, które są zainteresowane tymi działaniami, wciąż przybywa. To pokazuje skalę dotychczasowych problemów z pojemnikami na leki i ich późniejszym odbiorem.
Jak segregować farmaceutyki?
Nie wystarczy jednak przynieść leki do punktu zbiórki. Trzeba je również odpowiednio przygotować. Dlatego w ramach kampanii w aptekach pojawią się materiały informacyjne, które będą stanowiły źródło rzetelnej wiedzy, a jednocześnie prostą, przystępną ściągawkę, zarówno dla farmaceutów, jak i pacjentów. Nie wszyscy wiemy, że opakowanie kartonowe po leku możemy spokojnie wyrzucić do kosza na papier, ale już części, które miały kontakt z lekiem – jak na przykład blister, muszą pozostać nienaruszone. Jeszcze inny przypadek stanowią opatrunki czy ampułkostrzykawki, które – jako odpad medyczny – powinny zostać oddane do PSZOK-u.
Wśród materiałów, które wesprą pacjentów we właściwej segregacji leków, znalazły się m.in. plakat i ulotki edukacyjne wyjaśniające, dlaczego prawidłowa utylizacja farmaceutyków jest ważna i przedstawiające w prosty sposób jej najważniejsze zasady. Dodatkowo pacjenci mogą otrzymać naklejki na domowe apteczki i papierowe torby z instrukcjami do wykorzystania w czasie przeglądu leków w domach. Jednocześnie na znajdujących się w aptekach pojemnikach na leki, tzw. konfiskatorach, umieścimy osłonki, które będą czytelnym sygnałem na pacjentów, że to właśnie tutaj mogą bezpiecznie wyrzucić niepotrzebne już farmaceutyki.
Czemu to takie ważne?
Brak świadomości społecznej w temacie właściwej utylizacji farmaceutyków niesie ze sobą poważne zagrożenia. Badania potwierdzają zanieczyszczenie wód gruntowych i gleby lekami, skąd trafiają one do pożywienia i naszych organizmów. Żeby temu zapobiegać, musimy jednoczyć siły i razem dbać o to, by leki nie trafiały do pojemników na zwykłe odpady – mówią organizatorzy akcji. Więcej informacji o kampanii, o problemie farmaceutyków w środowisku i wszystkie dostępne materiały można znaleźć na stronie: https://lekidoapteki.pl/
Baza wiedzy
Jak przygotować leki do utylizacji?
Kampania Leki do Apteki ma także wymiar edukacyjny. Tej części akcji towarzyszy hasło „Świat w Twoich rękach”. Do aptek biorących udział w naszej inicjatywie trafią plakaty informujące o tym, jak prawidłowo utylizować leki. Odwiedzający apteki otrzymają także naklejki na swoje domowe apteczki, przypominające o zasadach utylizacji leków, a także torby, w których będą mogli je dostarczyć do swojej apteki.
To pierwszy raport syntetyzujący wiedzę z zakresu badań nad obecnością pozostałości leków w środowisku, a także konsekwencji tej sytuacji.
Poznaj dowiedzione ponad wszelką wątpliwość przykłady negatywnych skutków obecności leków w wodach i glebach, a także możliwości zmiany tej sytuacji.
BROSZURA DLA KLIENTÓW APTEK
Broszura dla klientów aptek: „Dlaczego prawidłowa utylizacja farmaceutyków jest ważna?”, opracowana przez mgr farm. Martę Bałazińską, ekspertkę Aptekarskiej Szkoły Zarządzania (Grupa NEUCA).
SCHEMAT UTYLIZACJI LEKÓW
Raz na pół roku zrób przegląd swojej domowej apteczki i przynieś do apteki przeterminowane leki. Nie wyrzucaj ich do śmieci, nie wylewaj do zlewu i nie spłukuj w toalecie. Jak prawidłowo utylizować leki? Pobierz schemat utylizacji leków.
Dlaczego prawidłowa utylizacja farmaceutyków jest ważna?
Zrozumienie i przestrzeganie zasad właściwej utylizacji leków jest niezmiernie ważne, gdyż niestosowanie ich, stanowi poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz zdrowia publicznego.
Prawidłowa utylizacja farmaceutyków to kluczowy aspekt zarządzania odpadami, mający bezpośredni wpływ na zdrowie publiczne, ochronę środowiska i bezpieczeństwo społeczności. Właściwe postępowanie z przeterminowanymi lub nieużywanymi lekami zapobiega ich niekontrolowanemu rozprzestrzenianiu się, minimalizując ryzyko dla ludzi i przyrody.
Pierwszym krokiem odpowiedzialnego postępowania w tym zakresie, jest odpowiednie zabezpieczenie takich farmaceutyków w domowych apteczkach. Wyrzucanie do śmieci, wylewanie do zlewu czy toalety może skutkować zatruciem, przypadkowym spożyciem przeterminowanych leków przez dzieci lub zwierzęta domowe.
Leki przeznaczone do utylizacji, pozostawione w łatwo dostępnych miejscach mogą być przypadkowo zażyte przez osoby nieświadome ich szkodliwości, mogą także trafić w ręce osób, które będą je stosować niezgodnie z przeznaczeniem, co może prowadzić do nadużycia i uzależnień. Dotyczy to zwłaszcza leków przeciwbólowych, psychotropowych oraz opioidów, które mogą być szczególnie niebezpieczne w niewłaściwych rękach.
Farmaceutyki niewłaściwie utylizowane mogą przenikać do środowiska, powodując długotrwałe i trudne do naprawienia szkody. Wylewanie leków do kanalizacji prowadzi do ich obecności w wodach gruntowych i powierzchniowych. Oczyszczalnie ścieków często nie są wyposażone w technologie pozwalające na skuteczne usuwanie substancji farmaceutycznych, co skutkuje ich przedostawaniem się do rzek, jezior i mórz.
Nawet niskie stężenia farmaceutyków mogą negatywnie wpływać na organizmy wodne, zaburzając ich rozwój i rozmnażanie. Leki wyrzucane do śmieci, które trafiają na składowiska odpadów, mogą przenikać do gleby, a stamtąd do roślin i wód gruntowych. To może prowadzić do kumulacji substancji chemicznych w roślinach i zwierzętach.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na utylizację antybiotyków, gdyż przeprowadzona nieprawidłowo, może przyczyniać się do powstania i rozprzestrzeniania się oporności na tę grupę leków. Gdy antybiotyki przedostają się do środowiska, mogą wpływać na mikroorganizmy, co sprzyja rozwojowi opornych szczepów bakterii i ogranicza skuteczność leczenia infekcji bakteryjnych.
Należy również pamiętać, że w Polsce istnieją ścisłe przepisy dotyczące utylizacji leków. Wyrzucanie ich do zwykłego kosza jest niezgodne z prawem i może podlegać karom. Ustawa o odpadach oraz inne akty prawne regulują kwestie związane z prawidłową utylizacją odpadów niebezpiecznych, w tym leków. Przepisy te mają na celu ochronę środowiska, a ich przestrzeganie jest obowiązkowe.
Istnieje kilka bezpiecznych i zgodnych z prawem metod pozbywania się przeterminowanych lub niepotrzebnych leków. Najprostszą i najczęściej dostępną opcją jest oddanie ich do apteki, która prowadzi program zbiórki przeterminowanych leków. Apteki te współpracują z firmami specjalizującymi się w utylizacji odpadów medycznych, co zapewnia ich bezpieczne i odpowiedzialne przetwarzanie.
Alternatywnie, wiele gmin organizuje punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), gdzie można oddać nie tylko leki, ale także inne niebezpieczne odpady. Warto również śledzić lokalne kampanie zbiórki odpadów, które czasami oferują dodatkowe możliwości utylizacji leków.
Wyrzucanie leków do kosza jest nieodpowiedzialne i niesie za sobą szereg negatywnych konsekwencji dla środowiska i zdrowia publicznego. Zanieczyszczenie gleby i wód gruntowych, zagrożenie dla dzieci i zwierząt, rozwój oporności na antybiotyki oraz łamanie przepisów prawnych to tylko niektóre z powodów, dla których leki powinny być odpowiednio utylizowane. Dzięki odpowiedzialnemu postępowaniu z przeterminowanymi lekami możemy przyczynić się do ochrony naszego środowiska i zdrowia naszych rodzin.
Marta Bałazińska, farmaceutka, ekspertka ds. doskonalenia i rozwoju aptek Aptekarskiej Szkoły Zarządzania (Grupa NEUCA)
Dlaczego warto dwa razy w roku robić porządek w domowej apteczce?
Domowa apteczka jest miejscem, w którym przechowujemy leki oraz podstawowe artykuły medyczne, takie jak opatrunki, bandaże czy termometry. Regularne porządkowanie apteczki ma kilka kluczowych korzyści dla zdrowia domowników.
1. Uniknięcie zażywania przeterminowanych leków
Regularne przeglądanie zawartości apteczki pozwala na usunięcie przeterminowanych leków. Zażywanie leków po terminie ważności może być niebezpieczne, ponieważ leki mogą stracić swoje właściwości lecznicze. To oznacza, że mogą być mniej skuteczne lub wręcz nieskuteczne, co może wydłużyć czas choroby lub nawet prowadzić do jej pogorszenia.
W niektórych przypadkach, substancje chemiczne zawarte w lekach mogą się rozkładać, tworząc substancje szkodliwe dla zdrowia. Przykładem mogą być tetracykliny, które po okresie przydatności do użycia mogą powodować uszkodzenie nerek. Innym przykładem są insuliny – mogą tracić aktywność, co jest niebezpieczne dla osób z cukrzycą.
2. Zapewnienie odpowiednich zapasów
Regularne porządki pozwalają na upewnienie się, że wszystkie niezbędne leki i artykuły medyczne są dostępne i w odpowiednim stanie. Jest to szczególnie ważne w przypadkach nagłych, gdy liczy się każda minuta.
W trakcie przeglądu apteczki można zidentyfikować braki i uzupełnić zapasy. W domowej apteczce powinniśmy mieć leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen, materiały opatrunkowe (bandaże, plastry, sterylne gaziki) i zażywane regularnie leki na receptę.
3. Organizacja i porządek
Regularne przeglądy apteczki pomagają w utrzymaniu porządku. Dobrze zorganizowana apteczka skraca czas poszukiwania w nagłych przypadkach, takich jak skaleczenie czy nagły ból, a także zmniejsza ryzyko pomyłek.
Co zrobić z przeterminowanymi lekami, które znajdziemy w swojej apteczce?
Z pewnością nie należy ich wyrzucać do kosza ani wylewać do zlewu! Stanowi to poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz zdrowia publicznego.
Najlepszym i najbezpieczniejszym sposobem pozbycia się przeterminowanych leków jest oddanie ich do apteki. Większość aptek w Polsce prowadzi programy zbiórki przeterminowanych leków. Wystarczy przynieść leki do apteki, gdzie zostaną one odpowiednio zabezpieczone i przekazane do utylizacji. Apteki współpracują z wyspecjalizowanymi firmami zajmującymi się utylizacją odpadów medycznych, co gwarantuje, że leki zostaną bezpiecznie zniszczone.
W wielu gminach funkcjonują także punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), gdzie można oddać różnego rodzaju odpady niebezpieczne, w tym leki. Informacje na temat lokalizacji takich punktów można znaleźć na stronach internetowych urzędów miejskich lub gminnych. Oddanie leków do PSZOK zapewnia, że zostaną one prawidłowo przetworzone i nie trafią do środowiska naturalnego.
Czasami lokalne władze lub organizacje społeczne organizują specjalne zbiórki przeterminowanych leków. Warto śledzić lokalne wiadomości i ogłoszenia, aby dowiedzieć się o takich inicjatywach.
Pamiętajmy, że regularne porządkowanie domowej apteczki jest kluczowym elementem dbania o zdrowie i bezpieczeństwo domowników. Pozwala na uniknięcie ryzyka związanego z zażywaniem przeterminowanych leków, zapewnia kompletność zapasów oraz pomaga w utrzymaniu porządku, co jest niezbędne w nagłych sytuacjach. Przemyślana organizacja apteczki to inwestycja w Twoje zdrowie.
Marta Bałazińska, farmaceutka, ekspertka ds. doskonalenia i rozwoju aptek Aptekarskiej Szkoły Zarządzania (Grupa NEUCA)
Dlaczego prawidłowa utylizacja farmaceutyków jest ważna?
Zrozumienie i przestrzeganie zasad właściwej utylizacji leków jest niezmiernie ważne, gdyż niestosowanie ich, stanowi poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz zdrowia publicznego.
Prawidłowa utylizacja farmaceutyków to kluczowy aspekt zarządzania odpadami, mający bezpośredni wpływ na zdrowie publiczne, ochronę środowiska i bezpieczeństwo społeczności. Właściwe postępowanie z przeterminowanymi lub nieużywanymi lekami zapobiega ich niekontrolowanemu rozprzestrzenianiu się, minimalizując ryzyko dla ludzi i przyrody.
Pierwszym krokiem odpowiedzialnego postępowania w tym zakresie, jest odpowiednie zabezpieczenie takich farmaceutyków w domowych apteczkach. Wyrzucanie do śmieci, wylewanie do zlewu czy toalety może skutkować zatruciem, przypadkowym spożyciem przeterminowanych leków przez dzieci lub zwierzęta domowe.
Leki przeznaczone do utylizacji, pozostawione w łatwo dostępnych miejscach mogą być przypadkowo zażyte przez osoby nieświadome ich szkodliwości, mogą także trafić w ręce osób, które będą je stosować niezgodnie z przeznaczeniem, co może prowadzić do nadużycia i uzależnień. Dotyczy to zwłaszcza leków przeciwbólowych, psychotropowych oraz opioidów, które mogą być szczególnie niebezpieczne w niewłaściwych rękach.
Farmaceutyki niewłaściwie utylizowane mogą przenikać do środowiska, powodując długotrwałe i trudne do naprawienia szkody. Wylewanie leków do kanalizacji prowadzi do ich obecności w wodach gruntowych i powierzchniowych. Oczyszczalnie ścieków często nie są wyposażone w technologie pozwalające na skuteczne usuwanie substancji farmaceutycznych, co skutkuje ich przedostawaniem się do rzek, jezior i mórz.
Nawet niskie stężenia farmaceutyków mogą negatywnie wpływać na organizmy wodne, zaburzając ich rozwój i rozmnażanie. Leki wyrzucane do śmieci, które trafiają na składowiska odpadów, mogą przenikać do gleby, a stamtąd do roślin i wód gruntowych. To może prowadzić do kumulacji substancji chemicznych w roślinach i zwierzętach.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na utylizację antybiotyków, gdyż przeprowadzona nieprawidłowo, może przyczyniać się do powstania i rozprzestrzeniania się oporności na tę grupę leków. Gdy antybiotyki przedostają się do środowiska, mogą wpływać na mikroorganizmy, co sprzyja rozwojowi opornych szczepów bakterii i ogranicza skuteczność leczenia infekcji bakteryjnych.
Należy również pamiętać, że w Polsce istnieją ścisłe przepisy dotyczące utylizacji leków. Wyrzucanie ich do zwykłego kosza jest niezgodne z prawem i może podlegać karom. Ustawa o odpadach oraz inne akty prawne regulują kwestie związane z prawidłową utylizacją odpadów niebezpiecznych, w tym leków. Przepisy te mają na celu ochronę środowiska, a ich przestrzeganie jest obowiązkowe.
Istnieje kilka bezpiecznych i zgodnych z prawem metod pozbywania się przeterminowanych lub niepotrzebnych leków. Najprostszą i najczęściej dostępną opcją jest oddanie ich do apteki, która prowadzi program zbiórki przeterminowanych leków. Apteki te współpracują z firmami specjalizującymi się w utylizacji odpadów medycznych, co zapewnia ich bezpieczne i odpowiedzialne przetwarzanie.
Alternatywnie, wiele gmin organizuje punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), gdzie można oddać nie tylko leki, ale także inne niebezpieczne odpady. Warto również śledzić lokalne kampanie zbiórki odpadów, które czasami oferują dodatkowe możliwości utylizacji leków.
Wyrzucanie leków do kosza jest nieodpowiedzialne i niesie za sobą szereg negatywnych konsekwencji dla środowiska i zdrowia publicznego. Zanieczyszczenie gleby i wód gruntowych, zagrożenie dla dzieci i zwierząt, rozwój oporności na antybiotyki oraz łamanie przepisów prawnych to tylko niektóre z powodów, dla których leki powinny być odpowiednio utylizowane. Dzięki odpowiedzialnemu postępowaniu z przeterminowanymi lekami możemy przyczynić się do ochrony naszego środowiska i zdrowia naszych rodzin.
Marta Bałazińska, farmaceutka, ekspertka ds. doskonalenia i rozwoju aptek Aptekarskiej Szkoły Zarządzania (Grupa NEUCA)
Dlaczego warto dwa razy w roku robić porządek w domowej apteczce?
Domowa apteczka jest miejscem, w którym przechowujemy leki oraz podstawowe artykuły medyczne, takie jak opatrunki, bandaże czy termometry. Regularne porządkowanie apteczki ma kilka kluczowych korzyści dla zdrowia domowników.
1. Uniknięcie zażywania przeterminowanych leków
Regularne przeglądanie zawartości apteczki pozwala na usunięcie przeterminowanych leków. Zażywanie leków po terminie ważności może być niebezpieczne, ponieważ leki mogą stracić swoje właściwości lecznicze. To oznacza, że mogą być mniej skuteczne lub wręcz nieskuteczne, co może wydłużyć czas choroby lub nawet prowadzić do jej pogorszenia.
W niektórych przypadkach, substancje chemiczne zawarte w lekach mogą się rozkładać, tworząc substancje szkodliwe dla zdrowia. Przykładem mogą być tetracykliny, które po okresie przydatności do użycia mogą powodować uszkodzenie nerek. Innym przykładem są insuliny – mogą tracić aktywność, co jest niebezpieczne dla osób z cukrzycą.
2. Zapewnienie odpowiednich zapasów
Regularne porządki pozwalają na upewnienie się, że wszystkie niezbędne leki i artykuły medyczne są dostępne i w odpowiednim stanie. Jest to szczególnie ważne w przypadkach nagłych, gdy liczy się każda minuta.
W trakcie przeglądu apteczki można zidentyfikować braki i uzupełnić zapasy. W domowej apteczce powinniśmy mieć leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen, materiały opatrunkowe (bandaże, plastry, sterylne gaziki) i zażywane regularnie leki na receptę.
3. Organizacja i porządek
Regularne przeglądy apteczki pomagają w utrzymaniu porządku. Dobrze zorganizowana apteczka skraca czas poszukiwania w nagłych przypadkach, takich jak skaleczenie czy nagły ból, a także zmniejsza ryzyko pomyłek.
Co zrobić z przeterminowanymi lekami, które znajdziemy w swojej apteczce?
Z pewnością nie należy ich wyrzucać do kosza ani wylewać do zlewu! Stanowi to poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz zdrowia publicznego.
Najlepszym i najbezpieczniejszym sposobem pozbycia się przeterminowanych leków jest oddanie ich do apteki. Większość aptek w Polsce prowadzi programy zbiórki przeterminowanych leków. Wystarczy przynieść leki do apteki, gdzie zostaną one odpowiednio zabezpieczone i przekazane do utylizacji. Apteki współpracują z wyspecjalizowanymi firmami zajmującymi się utylizacją odpadów medycznych, co gwarantuje, że leki zostaną bezpiecznie zniszczone.
W wielu gminach funkcjonują także punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), gdzie można oddać różnego rodzaju odpady niebezpieczne, w tym leki. Informacje na temat lokalizacji takich punktów można znaleźć na stronach internetowych urzędów miejskich lub gminnych. Oddanie leków do PSZOK zapewnia, że zostaną one prawidłowo przetworzone i nie trafią do środowiska naturalnego.
Czasami lokalne władze lub organizacje społeczne organizują specjalne zbiórki przeterminowanych leków. Warto śledzić lokalne wiadomości i ogłoszenia, aby dowiedzieć się o takich inicjatywach.
Pamiętajmy, że regularne porządkowanie domowej apteczki jest kluczowym elementem dbania o zdrowie i bezpieczeństwo domowników. Pozwala na uniknięcie ryzyka związanego z zażywaniem przeterminowanych leków, zapewnia kompletność zapasów oraz pomaga w utrzymaniu porządku, co jest niezbędne w nagłych sytuacjach. Przemyślana organizacja apteczki to inwestycja w Twoje zdrowie.
Marta Bałazińska, farmaceutka, ekspertka ds. doskonalenia i rozwoju aptek Aptekarskiej Szkoły Zarządzania (Grupa NEUCA)
<span data-metadata=""><span data-buffer="">10 mitów na temat utylizacji leków
Problem zanieczyszczenia środowiska lekami, jak również ich nieprawidłowej utylizacji, dotyka nas wszystkich – jest to już problem o randze globalnej. Zagadnienie to nie jest nowe – badacze pochylają się nad nim już od ponad pół wieku, a mimo to mitów na temat obecności leków w środowisku i ich utylizacji wciąż przybywa. Które należą do najpowszechniejszych? Sprawdź i przekonaj się, czy faktycznie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania!
<span data-metadata=""><span data-buffer="">10 mitów na temat utylizacji leków
Problem zanieczyszczenia środowiska lekami, jak również ich nieprawidłowej utylizacji, dotyka nas wszystkich – jest to już problem o randze globalnej. Zagadnienie to nie jest nowe – badacze pochylają się nad nim już od ponad pół wieku, a mimo to mitów na temat obecności leków w środowisku i ich utylizacji wciąż przybywa. Które należą do najpowszechniejszych? Sprawdź i przekonaj się, czy faktycznie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania!
1. Temat obecności leków w środowisku musi być nowy bo nigdy o tym nie słyszałam – zatem chyba nie może być aż takim problemem?
Problem obecności leków w środowisku nie jest nowy — po raz pierwszy został odnotowany już w latach 70. XX w. w Stanach Zjednoczonych, co związane było z potwierdzeniem obecności kwasu klofibrowego (leku stosowanego w celu obniżenia poziomu cholesterolu we krwi) w wodach odprowadzanych z oczyszczalni ścieków.
Gwałtowny rozwój badań w tym obszarze nastąpił dopiero 20 lat później. Opublikowane w latach 1998-2000 prace, potwierdzające występowanie już wielu leków w wodach powierzchniowych, stanowiły przełomowy moment — w Polsce ta kwestia także zajmuje wielu badaczy już od kilkudziesięciu lat.
Problem przedostawania się leków do środowiska trwa już nieprzerwanie od blisko 50 lat, a ilość leków nieustannie wzrasta na skutek postępującego rozwoju w diagnostyce i leczeniu chorób, bezproblemowej dostępności leków bez recepty, czy zmian demograficznych. To zatem ostatni dzwonek, by móc go powstrzymać.
2. Nie przesadzajmy, zanieczyszczenie środowiska lekami to tylko problem sztucznie napompowany przez media, nie może być aż źle – ludzie z pewnością nie biorą aż tylu leków!
Niestety, ale problem zanieczyszczenia środowiska lekami, jak również ich nieprawidłowej utylizacji, dotyka nas wszystkich – nawet jeśli sądzisz, że akurat Ty leków nie nadużywasz. Dlaczego?
Szacuje się, iż światowa konsumpcja antybiotyków i chemioterapeutyków mieści się w przedziale 100 tys. – 200 tys. ton/rok (z tego mniej więcej połowę stanowią leki weterynaryjne).
Prognozuje się, że ilość antybiotyków stosowanych w weterynarii w skali światowej wzrośnie o 67 proc. do 2030 r. Zaś w odniesieniu do leków stosowanych w medycynie człowieka, oszacowano, że wzrost ten, w samych Niemczech, do 2045 r. ma mieścić się w zakresie od 43 do 67 proc. (względem danych z 2015 roku), co wynika głównie z faktu coraz bardziej starzejącego się społeczeństwa (OECD, 2019).
W niedawno opublikowanym raporcie pt. „Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta” wskazano, że statystyczny Polak wydaje na leki dostępne bez recepty (z ang. Over the Counter, OTC) najwięcej w Europie, a wartość rynku OTC jest wyższa od wartości rynku leków na receptę̨.
Równocześnie szacuje się, że 60% osób wyrzuca niepotrzebne farmaceutyki do kosza na śmieci, a 28% do toalety. Musisz przyznać, że to dość zatrważające dane, prawda?
Duże zużycie leków przekłada się bezpośrednio na ryzyko występowania tych substancji w środowisku. To nie jest problem sztucznie stworzony przez media. To problem, który już dotyka nas wszystkich, Ciebie i mnie – bo świat jest w naszych rękach.
3. Temat zanieczyszczeń środowiska przez leki to z pewnością temat wyłącznie dużych, rozwiniętych krajów zachodnich. Polska jest za mała, żeby ten problem był faktycznie tak istotny.
To badacze ze Stanów Zjednoczonych ponad 50 lat temu jako pierwsi zwrócili uwagę na problem obecności leków w środowisku, od tego czasu coraz więcej danych dostępnych na temat występowania farmaceutyków w środowisku pojawia się także w krajach rozwijających się i wschodzących – Polski ten problem również dotyczy bardzo mocno.
Raport „Leki w środowisku” podaje, że aż 749 różnych leków i ich TPs wykryto tylko w krajach Unii Europejskiej.
W Polsce do najczęściej wykrywanych leków należą środki z grupy NLPZ i antybiotyków, osiągając stężenia do 552 ng/l w ściekach nieoczyszczonych dla naproksenu.
Obecność leków potwierdzona została także w wodach pitnych naszego kraju, wskazując na obecność takich leków jak ibuprofen czy paracetamol w stężeniach odpowiednio 223,6 ng/l i 172,2 ng/l (Ślósarczyk et al., 2021).
Obecność ta jest również uwarunkowana zawartością̨ pozostałości leków w nawozach naturalnych (typu obornik, gnojowica) i osadach ściekowych, stosowanych do nawożenia pól uprawnych, jak i ich ruchliwością w strukturach gleby.
To badacze ze Stanów Zjednoczonych ponad 50 lat temu jako pierwsi zwrócili uwagę na problem obecności leków w środowisku, od tego czasu coraz więcej danych dostępnych na temat występowania farmaceutyków w środowisku pojawia się także w krajach rozwijających się i wschodzących – Polski ten problem również dotyczy bardzo mocno. Raport „Leki w środowisku” podaje, że aż 749 różnych leków i ich TPs wykryto tylko w krajach Unii Europejskiej.
W Polsce do najczęściej wykrywanych leków należą środki z grupy NLPZ i antybiotyków, osiągając stężenia do 552 ng/l w ściekach nieoczyszczonych dla naproksenu. Obecność leków potwierdzona została także w wodach pitnych naszego kraju, wskazując na obecność takich leków jak ibuprofen czy paracetamol w stężeniach odpowiednio 223,6 ng/l i 172,2 ng/l (Ślósarczyk et al., 2021). Obecność ta jest również uwarunkowana zawartością̨ pozostałości leków w nawozach naturalnych (typu obornik, gnojowica) i osadach ściekowych, stosowanych do nawożenia pól uprawnych, jak i ich ruchliwością w strukturach gleby.
Temat zanieczyszczeń środowiska przez farmaceutyki dotyczy Polski równie mocno, jak innych krajów rozwiniętych.
4. Pozostałości farmaceutyków w środowisku jest na tyle mało, że nie warto się przejmować ich wpływem na człowieka – nie dajmy się zwariować.
Utylizowane w niewłaściwy sposób farmaceutyki dostają się do środowiska oczywiście w zmienionej formie, która sprawia, że człowiek narażony jest na nie w niewielkich jednorazowych ilościach, ale systematycznie.
Są to zanieczyszczenia w sposób ciągły wprowadzane do środowiska, a zatem ich obecność może skutkować długoterminowymi i negatywnymi konsekwencjami wobec całych ekosystemów i łańcuchów troficznych.
Wynika to przede wszystkim z faktu, że są to związki (w odróżnieniu od wielu innych klasycznych zanieczyszczeń środowiska), które zostały zaprojektowane tak, aby wywierać efekt biologiczny w niskich dawkach.
Mając na uwadze fakt wyprodukowania wielu tysięcy leków (www.drugbank.ca/stats) oraz to, że dane na temat ich obecności w środowisku są dostępne dla wąskiej, wybranej grupy leków, można przypuszczać, że problem ten jest prawdopodobnie jeszcze większy, niż mogłoby się wydawać.
Badania dowodzą, że na skutek odżywiania się padliną krów leczonych diklofenakiem wyginęło blisko 95% populacji sępa bengalskiego w Indiach, u krewetek zamieszczenie środowiska pozostałościami leków psychotropowych powoduje zmiany behawioralne, a obecność antybiotyków w środowisku spowodowało antybiotykooporność bakterii, co w prostej linii przekłada się na odporność również ludzkiego organizmu na kolejne antybiotyki.
To tylko wybrane skutki obecności farmaceutyków w przyrodzie. Nadal uważasz, że nie warto się przejmować ich wpływem na człowieka?
5. Leki wyrzucone do domowych śmieci nie mogą zanieczyszczać środowiska, nie wyrzucam ich przecież byle gdzie!
To niestety kolejny mit – musisz wiedzieć, że leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane w odpowiedni sposób przez specjalne jednostki.
Wiele badań ankietowych dowodzi, że większość z nas ma w domach farmaceutyki przeterminowane lub takie, których nie ma zamiaru używać.
W niektórych badaniach odsetek ludzi utylizujących leki w toaletach wynosił ponad 50 proc. Oszacowano, że na przykład we Francji liczba nieużytych lub przeterminowanych leków wyrzucanych z gospodarstw domowych w roku 2018 wyniosła 17 600 t, czyli 260 g na osobę (OECD, 2022).
Polska niestety pozostaje w tyle, jeśli chodzi o prawidłową utylizację farmaceutyków w gospodarstwie domowym.
Wyrzucenie farmaceutyków do przydomowego kosza na śmieci czy toalety to z pewnością nie są rozwiązania, które pozwolą na bezpieczną dla środowiska utylizację – leki wyrzucane są do domowych koszy najczęściej do odpadów zmieszanych, na skutek czego zwyczajnie nie podlegają odpowiedniej utylizacji.
Farmaceutyki wyrzucane do toalety wraz z wodą zapewne trafią do oczyszczalni, ale podlegają tam tylko częściowej eliminacji.
Pamiętaj – leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane wyłącznie przez specjalne jednostki.
Masz w domu przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie ma zamiaru używać? Zanieś je do specjalnych pojemników na leki, które znajdziesz w aptece.
6. Wyrzucam leki do toalety, bo wiem, że trafią potem do oczyszczalni ścieków – problem utylizacji rozwiązany.
Pozornie wydawać by się mogło, że oczyszczalnia powinna poradzić sobie z utylizacją każdego farmaceutyku. To niestety jednak błędne założenie.
Musisz wiedzieć, że leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane przez specjalne jednostki.
Oczyszczalnie nie są do tego przeznaczone — konwencjonalne technologie oparte o etap mechaniczny i biologiczny nie są w stanie dzisiaj w pełni oczyścić ścieków z farmaceutyków.
W literaturze fachowej można odnaleźć bardzo wiele informacji na temat leków wyraźnie odpornych na biodegradację jak np. gemfibrozyl (lek regulujący gospodarkę lipidową) czy karbamazepinę (powszechnie stosowaną w terapii przeciwpadaczkowej).
To właśnie z tego względu wymienia się oczyszczalnie ścieków jako zasadnicze źródło przedostawania się leków do środowiska, ponieważ usuwanie szkodliwych związków chemicznych opiera się w nich na dwóch procesach – biodegradacji oraz sorpcji do osadu czynnego.
I tak przykładowo, wykazano, że ibuprofen jest podatny na oba wspomniane procesy, diklofenak natomiast ulega jedynie sorpcji, podczas gdy karbamazepina jest odporna zarówno na biodegradację, jak i wykazuje niski potencjał sorpcyjny do biomasy osadu czynnego (Maszkowska et al., 2016).
Z tego też względu liczne doniesienia literaturowe potwierdzają obecność różnorodnych leków w wodach oczyszczonych, opuszczających oczyszczalnie ścieków i wprowadzanych przykładowo do wód powierzchniowych.
7. To nieprawda, że leki po terminie trzeba wyrzucać, bo szkodzą.
Nigdy nie zażywaj farmaceutyku po upływie terminu jego ważności! Dlaczego?
Ponieważ na skutek rozkładu substancji leczniczej po okresie przydatności lek po prostu przestanie działać, a dodatkowo mogą w nim powstać szkodliwe dla zdrowia związki. Kiedy to się stanie?
Być może już następnego dnia po terminie. Nie warto więc ryzykować zażycia takiego lekarstwa. Leki po upływie ważności stanowią zagrożenie nie tylko dla zdrowia, ale i dla środowiska.
Kiedy leki trzeba wyrzucić?
- gdy upłynął ich termin ważności,
- były otwarte dłużej, niż wskazuje ulotka,
- były niewłaściwie przechowywane (w zbyt wysokiej lub niskiej temperaturze, w bezpośrednim dostępie do światła słonecznego itd.),
- były używane bez zachowania zasad higieny (np. syropy pite prosto z butelki).
Przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie masz zamiaru używać, zanieś do specjalnych pojemników na leki, które znajdziesz w aptece – tylko takie rozwiązanie zapewni odpowiednią ich utylizację.
8. Zdecydowana większość ludzi wie, że powinna oddawać przeterminowane leki do specjalnych pojemników w aptekach i z pewnością tak robi!
Niestety, chcielibyśmy, aby postawa ludzi prezentowała się właśnie w ten sposób. Badania pokazują, że jest niestety inaczej — większość z nas posiada w domach przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie ma zamiaru używać. Jednak tylko niewielki odsetek ludzi prawidłowo utylizuje leki, tzn. zanosi je do specjalnych, przeznaczonych do tego pojemników w aptekach, szpitalach czy punktach zdrowia.
Zdecydowana większość ludzi wyrzuca leki do odpadów zmieszanych lub wprost do toalety. W niektórych badaniach odsetek ludzi utylizujących leki w toaletach wynosił ponad 50 proc.
Przykładowo, oszacowano, że we Francji liczba nieużytych lub przeterminowanych leków wyrzucanych z gospodarstw domowych w roku 2018 wyniosła 17 600 t, czyli 260 g/osobę (OECD, 2022).
Badania pokazują, że Szwecja, Portugalia i Holandia są krajami, które przodują w procesie zwracania przeterminowanych czy niezużytych leków do aptek, w przeciwieństwie na przykład do Litwy, Izraela czy Wielkiej Brytanii, w których większość tego typu leków trafia do śmietnika.
Polska również plasuje się w drugiej połowie krajów, których dotyczyło badanie.
9. Rozumiem, że leki trafiają do wody i gleby, ale przecież nie będę pić wody ze strumyka, więc chyba nic mi nie grozi? Ten problem mnie nie dotyczy.
Zanieczyszczenia lekowe, są w sposób ciągły wprowadzane do środowiska, a zatem ich obecność może skutkować długoterminowymi i negatywnymi konsekwencjami wobec całych ekosystemów i łańcuchów troficznych.
Warto zdawać sobie sprawę, że wodę zanieczyszczoną lekami piją zwierzęta, których mięso trafia później na Twój stół, ta sama woda znajduje się w glebie, w której rosną rośliny trafiające finalnie do Twojej lodówki.
Błędne koło niepoprawnej utylizacji leków zatacza swój krąg.
Trudność w oszacowaniu skutków długoterminowej obecności leków w środowisku wiąże się z faktem, iż te substancje występują w środowisku w mieszaninach.
W kwestii spożycia wody pitnej i pokarmów zanieczyszczonych pozostałościami leków należy oczywiście wziąć pod uwagę fakt, że drogą tą przyjmujemy mieszaniny substancji („koktajl zanieczyszczeń”).
Obok zanieczyszczonej lekami wody, to spożywanie przez człowieka mięsa zawierającego pozostałości antybiotyków wydaje się równie znaczącym źródłem leków.
Spożywając 100 g porcję mięsa można przyjąć nawet 30 ng jednego tylko antybiotyku. Oczywiście to limity dla mięsa nieprzetworzonego.
W 2022 r. w Polsce użyto 838 ton antybiotyków w hodowli mięsa do spożycia, co klasyfikuje nasz kraj na pierwszym miejscu w Europie (Raport Europejskiej Agencji ds. Leków, 2023.
Musisz wiedzieć, że nie tylko leki wyrzucone do śmieci przenikają do środowiska. Z uwagi na ich różne zastosowanie można wyróżnić dwie zasadnicze drogi ich przedostawania się do środowiska:
- leki stosowane przez człowieka, wydalone z moczem lub kałem, trafiają do oczyszczalni ścieków, gdzie podlegają tylko częściowej eliminacji;
- leki weterynaryjne, wydalone z organizmu, przedostają się do otoczenia w sposób bezpośredni – przez wypasane zwierzęta lub pośredni, na skutek nawożenia pól uprawnych nawozami naturalnymi (typu obornik czy gnojowica).
Nie są to jednak jedyne źródła przedostawania się leków do środowiska. Do pozostałych zalicza się m.in.:
- bezpośrednie dodawanie tych związków w hodowlach ryb (akwakulturach);
- nieprawidłową utylizację niezużytych i/lub przeterminowanych leków, zarówno
z gospodarstw domowych (np. poprzez wyrzucanie do śmietników czy toalet), jak i ze ściekami i odpadami szpitalnymi; - stosowanie szlamu ściekowego, w którym zatrzymane mogą być leki i ich metabolity, do rekultywacji i nawożenia terenów;
- nielegalne zrzuty ścieków komunalnych, nieszczelności w systemie kanalizacyjnym i przelewy awaryjne podczas dużych opadów.
Organizm człowieka jest zatem nieustannie narażony na przyjmowanie leków – nawet mimowolne. Wciąż myślisz, że temat zupełnie Ciebie nie dotyczy?
10. A może wyjściem będzie wynalezienie ekoleków, żeby rozwiązać problem?
Producentom farmaceutycznym troska o zdrowie człowieka i środowisko naturalne jest bliska, dlatego od lat pochylają się nad kwestią wpływu leków na środowisko i szukają rozwiązań, które pomogą zniwelować problem.
W ostatnich latach wprowadzona została koncepcja ekoprzyjaznych (z ang. eco-friendly) leków. Nazwać tak można lek, który po wydaleniu z organizmu będzie się szybko rozkładał oraz okaże się mało toksyczny dla organizmów.
Może to zostać osiągnięte poprzez syntezę cząsteczek o specyficznej budowie. Taka manipulacja nie powinna wpływać na aktywność biologiczną lub na długość przechowywania produktu na półce.
Czynnikiem wpływającym na szybszą degradację może być wprowadzenie do cząsteczki grupy rozkładającej się w pod wpływem promieniowania UV lub zmiany pH. Taki koncept nazywany jest z języka angielskiego „design for degradation” (zaprojektowanie do rozkładu).
Przykładowo, zaproponowano już zmianę struktury cząsteczki jednego leku z grupy beta-blokerów (stosowanych do leczenia nadciśnienia) w celu jego szybszej degradacji (Rastogi et al., 2015).
Podobnie, coraz większym zainteresowaniem cieszy się koncept „benign-by-design pharmacology” (łagodna farmakologia przez projektowanie) (Leder et al., 2015).
Producenci farmaceutyków myślą już zatem o takich rozwiązaniach, które pozwolą lekom nie tylko okiełznać infekcję i utrzymać człowieka w zdrowiu, ale równocześnie nie będą miały negatywnego wpływu na środowisko.
10 mitów na temat utylizacji leków
Problem zanieczyszczenia środowiska lekami, jak również ich nieprawidłowej utylizacji, dotyka nas wszystkich – jest to już problem o randze globalnej. Zagadnienie to nie jest nowe – badacze pochylają się nad nim już od ponad pół wieku, a mimo to mitów na temat obecności leków w środowisku i ich utylizacji wciąż przybywa. Które należą do najpowszechniejszych? Sprawdź i przekonaj się, czy faktycznie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania!
1. Temat obecności leków w środowisku musi być nowy bo nigdy o tym nie słyszałam – zatem chyba nie może być aż takim problemem?
Problem obecności leków w środowisku nie jest nowy — po raz pierwszy został odnotowany już w latach 70. XX w. w Stanach Zjednoczonych, co związane było z potwierdzeniem obecności kwasu klofibrowego (leku stosowanego w celu obniżenia poziomu cholesterolu we krwi) w wodach odprowadzanych z oczyszczalni ścieków.
Gwałtowny rozwój badań w tym obszarze nastąpił dopiero 20 lat później. Opublikowane w latach 1998-2000 prace, potwierdzające występowanie już wielu leków w wodach powierzchniowych, stanowiły przełomowy moment — w Polsce ta kwestia także zajmuje wielu badaczy już od kilkudziesięciu lat.
Problem przedostawania się leków do środowiska trwa już nieprzerwanie od blisko 50 lat, a ilość leków nieustannie wzrasta na skutek postępującego rozwoju w diagnostyce i leczeniu chorób, bezproblemowej dostępności leków bez recepty, czy zmian demograficznych. To zatem ostatni dzwonek, by móc go powstrzymać.
2. Nie przesadzajmy, zanieczyszczenie środowiska lekami to tylko problem sztucznie napompowany przez media, nie może być aż źle – ludzie z pewnością nie biorą aż tylu leków!
Niestety, ale problem zanieczyszczenia środowiska lekami, jak również ich nieprawidłowej utylizacji, dotyka nas wszystkich – nawet jeśli sądzisz, że akurat Ty leków nie nadużywasz. Dlaczego?
Szacuje się, iż światowa konsumpcja antybiotyków i chemioterapeutyków mieści się w przedziale 100 tys. – 200 tys. ton/rok (z tego mniej więcej połowę stanowią leki weterynaryjne).
Prognozuje się, że ilość antybiotyków stosowanych w weterynarii w skali światowej wzrośnie o 67 proc. do 2030 r. Zaś w odniesieniu do leków stosowanych w medycynie człowieka, oszacowano, że wzrost ten, w samych Niemczech, do 2045 r. ma mieścić się w zakresie od 43 do 67 proc. (względem danych z 2015 roku), co wynika głównie z faktu coraz bardziej starzejącego się społeczeństwa (OECD, 2019).
W niedawno opublikowanym raporcie pt. „Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta” wskazano, że statystyczny Polak wydaje na leki dostępne bez recepty (z ang. Over the Counter, OTC) najwięcej w Europie, a wartość rynku OTC jest wyższa od wartości rynku leków na receptę̨.
Równocześnie szacuje się, że 60% osób wyrzuca niepotrzebne farmaceutyki do kosza na śmieci, a 28% do toalety. Musisz przyznać, że to dość zatrważające dane, prawda?
Duże zużycie leków przekłada się bezpośrednio na ryzyko występowania tych substancji w środowisku. To nie jest problem sztucznie stworzony przez media. To problem, który już dotyka nas wszystkich, Ciebie i mnie – bo świat jest w naszych rękach.
3. Temat zanieczyszczeń środowiska przez leki to z pewnością temat wyłącznie dużych, rozwiniętych krajów zachodnich. Polska jest za mała, żeby ten problem był faktycznie tak istotny.
To badacze ze Stanów Zjednoczonych ponad 50 lat temu jako pierwsi zwrócili uwagę na problem obecności leków w środowisku, od tego czasu coraz więcej danych dostępnych na temat występowania farmaceutyków w środowisku pojawia się także w krajach rozwijających się i wschodzących – Polski ten problem również dotyczy bardzo mocno.
Raport „Leki w środowisku” podaje, że aż 749 różnych leków i ich TPs wykryto tylko w krajach Unii Europejskiej.
W Polsce do najczęściej wykrywanych leków należą środki z grupy NLPZ i antybiotyków, osiągając stężenia do 552 ng/l w ściekach nieoczyszczonych dla naproksenu.
Obecność leków potwierdzona została także w wodach pitnych naszego kraju, wskazując na obecność takich leków jak ibuprofen czy paracetamol w stężeniach odpowiednio 223,6 ng/l i 172,2 ng/l (Ślósarczyk et al., 2021).
Obecność ta jest również uwarunkowana zawartością̨ pozostałości leków w nawozach naturalnych (typu obornik, gnojowica) i osadach ściekowych, stosowanych do nawożenia pól uprawnych, jak i ich ruchliwością w strukturach gleby.
To badacze ze Stanów Zjednoczonych ponad 50 lat temu jako pierwsi zwrócili uwagę na problem obecności leków w środowisku, od tego czasu coraz więcej danych dostępnych na temat występowania farmaceutyków w środowisku pojawia się także w krajach rozwijających się i wschodzących – Polski ten problem również dotyczy bardzo mocno. Raport „Leki w środowisku” podaje, że aż 749 różnych leków i ich TPs wykryto tylko w krajach Unii Europejskiej.
W Polsce do najczęściej wykrywanych leków należą środki z grupy NLPZ i antybiotyków, osiągając stężenia do 552 ng/l w ściekach nieoczyszczonych dla naproksenu. Obecność leków potwierdzona została także w wodach pitnych naszego kraju, wskazując na obecność takich leków jak ibuprofen czy paracetamol w stężeniach odpowiednio 223,6 ng/l i 172,2 ng/l (Ślósarczyk et al., 2021). Obecność ta jest również uwarunkowana zawartością̨ pozostałości leków w nawozach naturalnych (typu obornik, gnojowica) i osadach ściekowych, stosowanych do nawożenia pól uprawnych, jak i ich ruchliwością w strukturach gleby.
Temat zanieczyszczeń środowiska przez farmaceutyki dotyczy Polski równie mocno, jak innych krajów rozwiniętych.
4. Pozostałości farmaceutyków w środowisku jest na tyle mało, że nie warto się przejmować ich wpływem na człowieka – nie dajmy się zwariować.
Utylizowane w niewłaściwy sposób farmaceutyki dostają się do środowiska oczywiście w zmienionej formie, która sprawia, że człowiek narażony jest na nie w niewielkich jednorazowych ilościach, ale systematycznie.
Są to zanieczyszczenia w sposób ciągły wprowadzane do środowiska, a zatem ich obecność może skutkować długoterminowymi i negatywnymi konsekwencjami wobec całych ekosystemów i łańcuchów troficznych.
Wynika to przede wszystkim z faktu, że są to związki (w odróżnieniu od wielu innych klasycznych zanieczyszczeń środowiska), które zostały zaprojektowane tak, aby wywierać efekt biologiczny w niskich dawkach.
Mając na uwadze fakt wyprodukowania wielu tysięcy leków (www.drugbank.ca/stats) oraz to, że dane na temat ich obecności w środowisku są dostępne dla wąskiej, wybranej grupy leków, można przypuszczać, że problem ten jest prawdopodobnie jeszcze większy, niż mogłoby się wydawać.
Badania dowodzą, że na skutek odżywiania się padliną krów leczonych diklofenakiem wyginęło blisko 95% populacji sępa bengalskiego w Indiach, u krewetek zamieszczenie środowiska pozostałościami leków psychotropowych powoduje zmiany behawioralne, a obecność antybiotyków w środowisku spowodowało antybiotykooporność bakterii, co w prostej linii przekłada się na odporność również ludzkiego organizmu na kolejne antybiotyki.
To tylko wybrane skutki obecności farmaceutyków w przyrodzie. Nadal uważasz, że nie warto się przejmować ich wpływem na człowieka?
5. Leki wyrzucone do domowych śmieci nie mogą zanieczyszczać środowiska, nie wyrzucam ich przecież byle gdzie!
To niestety kolejny mit – musisz wiedzieć, że leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane w odpowiedni sposób przez specjalne jednostki.
Wiele badań ankietowych dowodzi, że większość z nas ma w domach farmaceutyki przeterminowane lub takie, których nie ma zamiaru używać.
W niektórych badaniach odsetek ludzi utylizujących leki w toaletach wynosił ponad 50 proc. Oszacowano, że na przykład we Francji liczba nieużytych lub przeterminowanych leków wyrzucanych z gospodarstw domowych w roku 2018 wyniosła 17 600 t, czyli 260 g na osobę (OECD, 2022).
Polska niestety pozostaje w tyle, jeśli chodzi o prawidłową utylizację farmaceutyków w gospodarstwie domowym.
Wyrzucenie farmaceutyków do przydomowego kosza na śmieci czy toalety to z pewnością nie są rozwiązania, które pozwolą na bezpieczną dla środowiska utylizację – leki wyrzucane są do domowych koszy najczęściej do odpadów zmieszanych, na skutek czego zwyczajnie nie podlegają odpowiedniej utylizacji.
Farmaceutyki wyrzucane do toalety wraz z wodą zapewne trafią do oczyszczalni, ale podlegają tam tylko częściowej eliminacji.
Pamiętaj – leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane wyłącznie przez specjalne jednostki.
Masz w domu przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie ma zamiaru używać? Zanieś je do specjalnych pojemników na leki, które znajdziesz w aptece.
6. Wyrzucam leki do toalety, bo wiem, że trafią potem do oczyszczalni ścieków – problem utylizacji rozwiązany.
Pozornie wydawać by się mogło, że oczyszczalnia powinna poradzić sobie z utylizacją każdego farmaceutyku. To niestety jednak błędne założenie.
Musisz wiedzieć, że leki są traktowane jako substancje niebezpieczne i powinny być utylizowane przez specjalne jednostki.
Oczyszczalnie nie są do tego przeznaczone — konwencjonalne technologie oparte o etap mechaniczny i biologiczny nie są w stanie dzisiaj w pełni oczyścić ścieków z farmaceutyków.
W literaturze fachowej można odnaleźć bardzo wiele informacji na temat leków wyraźnie odpornych na biodegradację jak np. gemfibrozyl (lek regulujący gospodarkę lipidową) czy karbamazepinę (powszechnie stosowaną w terapii przeciwpadaczkowej).
To właśnie z tego względu wymienia się oczyszczalnie ścieków jako zasadnicze źródło przedostawania się leków do środowiska, ponieważ usuwanie szkodliwych związków chemicznych opiera się w nich na dwóch procesach – biodegradacji oraz sorpcji do osadu czynnego.
I tak przykładowo, wykazano, że ibuprofen jest podatny na oba wspomniane procesy, diklofenak natomiast ulega jedynie sorpcji, podczas gdy karbamazepina jest odporna zarówno na biodegradację, jak i wykazuje niski potencjał sorpcyjny do biomasy osadu czynnego (Maszkowska et al., 2016).
Z tego też względu liczne doniesienia literaturowe potwierdzają obecność różnorodnych leków w wodach oczyszczonych, opuszczających oczyszczalnie ścieków i wprowadzanych przykładowo do wód powierzchniowych.
7. To nieprawda, że leki po terminie trzeba wyrzucać, bo szkodzą.
Nigdy nie zażywaj farmaceutyku po upływie terminu jego ważności! Dlaczego?
Ponieważ na skutek rozkładu substancji leczniczej po okresie przydatności lek po prostu przestanie działać, a dodatkowo mogą w nim powstać szkodliwe dla zdrowia związki. Kiedy to się stanie?
Być może już następnego dnia po terminie. Nie warto więc ryzykować zażycia takiego lekarstwa. Leki po upływie ważności stanowią zagrożenie nie tylko dla zdrowia, ale i dla środowiska.
Kiedy leki trzeba wyrzucić?
- gdy upłynął ich termin ważności,
- były otwarte dłużej, niż wskazuje ulotka,
- były niewłaściwie przechowywane (w zbyt wysokiej lub niskiej temperaturze, w bezpośrednim dostępie do światła słonecznego itd.),
- były używane bez zachowania zasad higieny (np. syropy pite prosto z butelki).
Przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie masz zamiaru używać, zanieś do specjalnych pojemników na leki, które znajdziesz w aptece – tylko takie rozwiązanie zapewni odpowiednią ich utylizację.
8. Zdecydowana większość ludzi wie, że powinna oddawać przeterminowane leki do specjalnych pojemników w aptekach i z pewnością tak robi!
Niestety, chcielibyśmy, aby postawa ludzi prezentowała się właśnie w ten sposób. Badania pokazują, że jest niestety inaczej — większość z nas posiada w domach przeterminowane farmaceutyki lub takie, których nie ma zamiaru używać. Jednak tylko niewielki odsetek ludzi prawidłowo utylizuje leki, tzn. zanosi je do specjalnych, przeznaczonych do tego pojemników w aptekach, szpitalach czy punktach zdrowia.
Zdecydowana większość ludzi wyrzuca leki do odpadów zmieszanych lub wprost do toalety. W niektórych badaniach odsetek ludzi utylizujących leki w toaletach wynosił ponad 50 proc.
Przykładowo, oszacowano, że we Francji liczba nieużytych lub przeterminowanych leków wyrzucanych z gospodarstw domowych w roku 2018 wyniosła 17 600 t, czyli 260 g/osobę (OECD, 2022).
Badania pokazują, że Szwecja, Portugalia i Holandia są krajami, które przodują w procesie zwracania przeterminowanych czy niezużytych leków do aptek, w przeciwieństwie na przykład do Litwy, Izraela czy Wielkiej Brytanii, w których większość tego typu leków trafia do śmietnika.
Polska również plasuje się w drugiej połowie krajów, których dotyczyło badanie.
9. Rozumiem, że leki trafiają do wody i gleby, ale przecież nie będę pić wody ze strumyka, więc chyba nic mi nie grozi? Ten problem mnie nie dotyczy.
Zanieczyszczenia lekowe, są w sposób ciągły wprowadzane do środowiska, a zatem ich obecność może skutkować długoterminowymi i negatywnymi konsekwencjami wobec całych ekosystemów i łańcuchów troficznych.
Warto zdawać sobie sprawę, że wodę zanieczyszczoną lekami piją zwierzęta, których mięso trafia później na Twój stół, ta sama woda znajduje się w glebie, w której rosną rośliny trafiające finalnie do Twojej lodówki.
Błędne koło niepoprawnej utylizacji leków zatacza swój krąg.
Trudność w oszacowaniu skutków długoterminowej obecności leków w środowisku wiąże się z faktem, iż te substancje występują w środowisku w mieszaninach.
W kwestii spożycia wody pitnej i pokarmów zanieczyszczonych pozostałościami leków należy oczywiście wziąć pod uwagę fakt, że drogą tą przyjmujemy mieszaniny substancji („koktajl zanieczyszczeń”).
Obok zanieczyszczonej lekami wody, to spożywanie przez człowieka mięsa zawierającego pozostałości antybiotyków wydaje się równie znaczącym źródłem leków.
Spożywając 100 g porcję mięsa można przyjąć nawet 30 ng jednego tylko antybiotyku. Oczywiście to limity dla mięsa nieprzetworzonego.
W 2022 r. w Polsce użyto 838 ton antybiotyków w hodowli mięsa do spożycia, co klasyfikuje nasz kraj na pierwszym miejscu w Europie (Raport Europejskiej Agencji ds. Leków, 2023.
Musisz wiedzieć, że nie tylko leki wyrzucone do śmieci przenikają do środowiska. Z uwagi na ich różne zastosowanie można wyróżnić dwie zasadnicze drogi ich przedostawania się do środowiska:
- leki stosowane przez człowieka, wydalone z moczem lub kałem, trafiają do oczyszczalni ścieków, gdzie podlegają tylko częściowej eliminacji;
- leki weterynaryjne, wydalone z organizmu, przedostają się do otoczenia w sposób bezpośredni – przez wypasane zwierzęta lub pośredni, na skutek nawożenia pól uprawnych nawozami naturalnymi (typu obornik czy gnojowica).
Nie są to jednak jedyne źródła przedostawania się leków do środowiska. Do pozostałych zalicza się m.in.:
- bezpośrednie dodawanie tych związków w hodowlach ryb (akwakulturach);
- nieprawidłową utylizację niezużytych i/lub przeterminowanych leków, zarówno
z gospodarstw domowych (np. poprzez wyrzucanie do śmietników czy toalet), jak i ze ściekami i odpadami szpitalnymi; - stosowanie szlamu ściekowego, w którym zatrzymane mogą być leki i ich metabolity, do rekultywacji i nawożenia terenów;
- nielegalne zrzuty ścieków komunalnych, nieszczelności w systemie kanalizacyjnym i przelewy awaryjne podczas dużych opadów.
Organizm człowieka jest zatem nieustannie narażony na przyjmowanie leków – nawet mimowolne. Wciąż myślisz, że temat zupełnie Ciebie nie dotyczy?
10. A może wyjściem będzie wynalezienie ekoleków, żeby rozwiązać problem?
Producentom farmaceutycznym troska o zdrowie człowieka i środowisko naturalne jest bliska, dlatego od lat pochylają się nad kwestią wpływu leków na środowisko i szukają rozwiązań, które pomogą zniwelować problem.
W ostatnich latach wprowadzona została koncepcja ekoprzyjaznych (z ang. eco-friendly) leków. Nazwać tak można lek, który po wydaleniu z organizmu będzie się szybko rozkładał oraz okaże się mało toksyczny dla organizmów.
Może to zostać osiągnięte poprzez syntezę cząsteczek o specyficznej budowie. Taka manipulacja nie powinna wpływać na aktywność biologiczną lub na długość przechowywania produktu na półce.
Czynnikiem wpływającym na szybszą degradację może być wprowadzenie do cząsteczki grupy rozkładającej się w pod wpływem promieniowania UV lub zmiany pH. Taki koncept nazywany jest z języka angielskiego „design for degradation” (zaprojektowanie do rozkładu).
Przykładowo, zaproponowano już zmianę struktury cząsteczki jednego leku z grupy beta-blokerów (stosowanych do leczenia nadciśnienia) w celu jego szybszej degradacji (Rastogi et al., 2015).
Podobnie, coraz większym zainteresowaniem cieszy się koncept „benign-by-design pharmacology” (łagodna farmakologia przez projektowanie) (Leder et al., 2015).
Producenci farmaceutyków myślą już zatem o takich rozwiązaniach, które pozwolą lekom nie tylko okiełznać infekcję i utrzymać człowieka w zdrowiu, ale równocześnie nie będą miały negatywnego wpływu na środowisko.